BÁN KHỐNG CHỨNG KHOÁN – CƠ HỘI CAO, RỦI RO LỚN

1. Khái niệm

“Bán khống” có thể được hiểu là một cách để kiếm tiền trên các công cụ tìm kiếm (như cổ phiếu, trái phiếu hoặc các công cụ phái sinh) có giá đang giảm.

Định nghĩa của “bán khống” khá đơn giản: là hành động bán một loại chứng khoán mà nhà đầu tư không sở hữu với hy vọng rằng nó sẽ giảm giá và nhà đầu tư có thể đóng giao dịch để kiếm lợi nhuận từ mức giá chênh lệch. Trong một giao dịch bán khống, nhà giao dịch sẽ mượn một cổ phiếu, bán cổ phiếu đó và sau đó mua lại để trả cho người cho vay.

Ví dụ: Cổ phiếu của công ty A đang giao dịch với giá 50 USD, nhưng bạn tin rằng giá A sẽ giảm và bạn quyết định thực hiện bán khống để kiếm lời. Bạn mượn 100 cổ phiếu A từ nhà môi giới và bán số lượng cổ phiếu này trên thị trường mở. Tuần sau, cổ phiếu A giảm đáng kể chỉ còn 30 USD, bạn đóng giao dịch và mua lại 100 cổ phiếu A với giá 30 USD. Nếu tính mức chênh lệch của giá cổ phiếu A khi bạn vay (50*100=5000 USD) với giá khi bạn mua lại (30*100=3000 USD), thì bạn thu được một khoản lãi là 2000 USD chưa bao gồm chi phí môi giới và các khoản hoa hồng khác.

Tuy nhiên, trong trường hợp ngược lại, nếu giá cổ phiếu đã mượn tăng, nhà giao dịch sẽ phải đóng giao dịch với một khoản lỗ.

2. Lợi ích của việc bán khống

Bán khống là một công cụ rất hiệu quả cho nhà đầu tư để kiếm lời khi giá đang trên đà đi xuống, tương tự như nghiệp vụ thông thường là nhà đầu tư bỏ tiền mua chứng khoán và bán đi khi giá cao, áp dụng khi giá đi lên.

Góp phần giúp ổn định thị trường, ngăn không cho giá chứng khoán tăng quá mạnh. Khi giá chứng khoán tăng đến một mức nhất định thì sẽ có nhiều nhà đầu tư cảm thấy đó là mức giá bất hợp lý và vay chứng khoán để bán.

Giúp thị trường thanh lọc lại do yếu tố đầu cơ quá mức tài sản tạo nên sự chênh lệch thị giá và giá trị nội tại.

3. Những rủi ro

Tuy vậy, bán khống cũng đem lại nhiều rủi ro, vì nếu trái với nhận định của nhà đầu tư, giá chứng khoán tăng lên thì đến hạn thanh toán, họ sẽ phải mua lại chứng khoán để trả lại người cho vay với giá cao hơn giá bán và chịu thua lỗ.

Nhà giao dịch có thể phải chịu một rủi ro thu hồi, trong trường hợp người cho vay chứng khoán muốn thanh lý vị thế của họ và thu hồi chứng khoán đã cho vay. Điều này buộc các nhà giao dịch đang vay phải thanh lý vị thế của họ vào thời điểm bất lợi.

Bán khống làm ảnh hưởng đến đường tổng cung nên nó đặc biệt gây nguy hiểm cho thị trường chứng khoán trong giai đoạn suy thoái. Hơn thể nữa, việc giá chứng khoán bị suy giảm nặng nề do hình thức bán khống có thể gây nên sự hoảng loạn cho các nhà đầu tư khác.

Ví dụ: Ðầu năm nay, khi thế giới đối diện với đại dịch Covid-19, nhà đầu tư trên nhiều TTCK đã phản ứng quá đà và đồng loạt, nhiều cơ quan quản lý phải ra quyết định cấm bán khống trong một thời gian nhất định để ổn định tâm lý thị trường.

4. Bán khống chứng khoán có hợp pháp tại Việt Nam không?

Trên thị trường chứng khoán Việt Nam, bán khống chứng khoán chưa được cho phép. Tuy nhiên, nhà đầu tư có thể thực hiện chiến lược này bằng phương thức giao dịch với các sản phẩm phái sinh như CFD (Hợp đồng chênh lệch) nhờ vào tính chất hai chiều của thị trường này.

Hợp đồng chênh lệch là một thỏa thuận giữa nhà đầu tư và nhà môi giới CFD để trao đổi chênh lệch giá trị của sản phẩm tài chính giữa thời điểm mở và đóng hợp đồng. Nó cung cấp cho các nhà giao dịch và nhà đầu tư cơ hội kiếm lời từ biến động giá cả khi thị trường tăng và giảm mà không cần sở hữu tài sản. Một nhà đầu tư CFD không bao giờ thực sự sở hữu tài sản cơ bản mà thay vào đó nhận được doanh thu dựa trên sự thay đổi giá của tài sản đó.

5. Phi vụ bán khống nổi tiếng

Bộ phim The Big Short (dựa trên cuốn sách cùng tên) kể lại diễn biến của thị trường Mỹ trước đợt Đại khủng hoảng năm 2007. Trong đó, nhân vật chính Michael Burry là một nhà quản lý quỹ của 1 quỹ đầu tư phòng hộ. Michael đã phát hiện ra những điểm yếu chết người trong hệ thống cho vay dưới chuẩn và thị trường bất động sản Mỹ trong năm 2005, và dự đoán rằng toàn bộ hệ thống sẽ sụp đổ vào khoảng quý 2/2007.
Để tận dụng cơ hội này, Michael đã thực hiện hàng loạt những giao dịch hoán đổi có bản chất tương tự như bán khống cho phép anh “đánh cược” với việc những chứng khoán có đảm bảo sẽ sụp đổ. Kết quả? Thị trường sụp đổ như tính toán của Michael. Quỹ do anh quản lý thu về lợi nhuận hơn 489% với lợi nhuận thực hơn 2.69 tỷ USD.