BỐN CẢM XÚC NGUY HIỂM TRONG ĐẦU TƯ CHỨNG KHOÁN

“Chìa khóa để giao dịch thành công chính là kỷ luật trong cảm xúc. Nếu sự thông minh là chìa khóa, thì có cả đống người kiếm được tiền từ giao dịch rồi” – Victor Sperandeo.

Thật vậy, nắm vững tâm lý giao dịch là một trong những yếu tố quan trọng nhất nhưng cũng khó nhất để làm được, tuy nhiên nó chưa được quan tâm đúng mức trong việc đầu tư chứng khoán, bất kể là giao dịch bán thời gian tại nhà hay giao dịch chuyên nghiệp để kiếm sống. Trong khi có rất nhiều sách, trang web thảo luận về các chiến lược giao dịch trên thị trường chứng khoán, rất ít được viết cụ thể về tâm lý giao dịch, đặc biệt là đối với các nhà giao dịch ngắn hạn năng động. Điều này có thể là do phần lớn các nhà đầu tư áp dụng phương pháp phân tích cơ bản hoặc phân tích kỹ thuật vào việc mua bán có xu hướng thiên về toán học hơn, và do đó ít quan tâm đến các môn học “mềm” như tâm lý học. Tuy nhiên, bài viết này sẽ nâng cao kiến ​​thức giao dịch của bạn bằng cách giải thích những cảm xúc tâm lý chính cần biết, và cách tránh những cạm bẫy phổ biến mà các nhà đầu tư và nhà giao dịch chứng khoán thường gặp khi học giao dịch.

Bốn cảm xúc nguy hiểm nhất khi đầu tư chứng khoán đó là: Tham lam, sợ hãi, hy vọng và hối tiếc. Những trạng thái này sẽ ảnh hưởng tới quyết định của nhà đầu tư ở bất kỳ thị trường nào, nhất là thị trường chứng khoán – nơi được tạo nên từ những con người cá nhân có xu hướng “hành động theo đám đông”. Vì vậy, nếu nhà đầu tư nhận thức được điều này và có sự hiểu biết sâu sắc về bốn trạng thái tâm lý trên thì sẽ nhận diện được điểm yếu của cá nhân mình và khắc phục. Sau đây chúng ta cùng xem xét sự ảnh hưởng của từng yếu tố tâm lý riêng biệt.

1️. Tham lam

Tham lam được định nghĩa là sự ham muốn có nhiều tiền và sự giàu có.

Trong thuật ngữ giao dịch, tham lam được hiểu là sự ham muốn giao dịch để có được mức lợi nhuận tối ưu trong một khoảng thời gian ngắn. Do vậy, khi bị lòng tham lấn át, tất cả những điều mà nhà đầu tư thường hướng tới sẽ là kiếm được bao nhiêu tiền và họ sẽ có thể kiếm được thêm bao nhiêu tiền nữa bằng việc tiếp tục đầu tư. Đây là một lối suy nghĩ sai lầm. Lợi nhuận thực tế sẽ chưa có được nếu bạn vẫn còn đang đầu tư. Vì thế, cho đến thời điểm này, cái mà những nhà đầu tư đang nhìn thấy chỉ có thể gọi là lợi nhuận tiềm năng (lợi nhuận trên giấy tờ). Cuối cùng, có thể kết luận rằng sự tham lam thường bỏ quên các dấu hiệu của rủi ro.

2️. Sợ hãi

Sợ hãi được định nghĩa là một cảm xúc đau buồn được gây ra bởi cảm giác nguy hiểm sắp xảy đến, mặt khác đó là kết quả của phản ứng sinh tồn. Điều này đúng với bất kỳ mối đe dọa nào – dù là có thật hoặc chỉ đang tưởng tượng.

Sợ hãi là cảm xúc mà nhà đầu tư sẽ phải nếm trải nhiều nhất và ảnh hưởng nhất trong bốn trạng thái tâm lý cơ bản. Khi nhà đầu tư trở nên sợ hãi, họ sẽ bán cổ phiếu với bất cứ giá nào. Sợ hãi dẫn đến hoảng sợ, hoảng loạn và tình huống xấu nhất là đưa ra những quyết định sai lệch. Nhà đầu tư có thể nhảy ra khỏi tòa nhà khi thị trường sợ hãi nhưng không ai có thể nhảy ra khỏi toà nhà khi thị trường tham lam.

Sợ hãi sẽ là cảm xúc tốt nếu nó giúp bạn thoát khỏi những giao dịch xấu. Ngược lại, đó sẽ là xấu nếu bạn ứng phó không hợp lý trong các trường hợp nhất định, ví dụ như bạn bị thua lỗ lần đầu thì lần giao dịch sau vẫn sẽ duy trì sự sợ hãi đó. Điều này rất có hại cho chính nhà đầu tư, vì vậy việc hiểu biết sự sợ hãi là một trong những vấn đề mà nhà đầu tư cần nắm vững nhất để cải thiện khả năng giao dịch của chính mình.

3️. Hy vọng

Hy vọng là cảm giác mong chờ vào một điều gì đó tốt đẹp xảy ra trong tương lai, và được xem là cảm xúc nguy hiểm nhất trong bốn cảm xúc nguy hiểm khi đầu tư chứng khoán. 

Cảm xúc hy vọng làm cho nhà đầu tư tiếp tục thua lỗ thay vì cắt lỗ. Tham lam và hy vọng sẽ ngăn cản nhà đầu tư chốt lời đúng thời điểm. Khi một cổ phiếu tăng giá, nhà đầu tư hy vọng nó tiếp tục tăng để có thể bù lỗ những kết quả giao dịch trong quá khứ. Kiểu nguy hiểm nhất là khi cổ phiếu mất giá các nhà đầu tư tiếp tục hy vọng nó nó sẽ tăng giá trở lại, nhưng thị trường chứng khoán cơ bản không phải là một tổ chức từ thiện. Hãy yên tâm, khi cảm xúc của bạn nằm ở ngưỡng hy vọng, thị trường chứng khoán sẽ cho bạn một bài học thích đáng.

4️. Hối tiếc

Hối tiếc là cảm giác buồn bã, hối hận sau khi một sự việc gì đó xảy ra, đặc biệt khi nó liên quan đến một sự mất mát hoặc một cơ hội bị bỏ qua.

Những tác động tiêu cực của cảm xúc này là hiển nhiên, vì một nhà đầu tư sẽ cảm thấy hối tiếc khi đầu tư thua lỗ hoặc họ vừa bỏ qua một cơ hội tốt. Nhưng việc quan trọng của một nhà đầu tư không phải là tập trung vào những gì đã mất hay những cơ hội đã bỏ lỡ, mà quan trọng là bạn đã rút ra được kinh nghiệm gì từ những sai lầm này và tiếp tục tiến lên phía trước.

Làm thế nào để cải thiện cảm xúc trong đầu tư?

Là con người, bốn cảm xúc trên xảy ra khi bạn đầu tư thị trường chứng khoán là hoàn toàn bình thường. Tuy nhiên, nhận thức được bốn cảm xúc trên là rất quan trọng để giúp bạn có thể loại bỏ cảm xúc ra khỏi quyết định đầu tư của mình. Khi làm được điều này, bạn sẽ thấy kết quả đầu tư của chính bạn được cải thiện đáng kể.

Nhiều trang web giao dịch chứng khoán khuyên các nhà đầu tư lướt sóng mới nên “giao dịch giấy” để có kinh nghiệm bằng cách thực hành trong một tài khoản mô phỏng. Mặc dù điều này có thể có lợi cho việc học cách phát hiện các mẫu kỹ thuật và điểm vào lệnh, nhưng không thể mô phỏng mặt tâm lý của giao dịch. Để nắm vững tâm lý giao dịch, một nhà giao dịch ngắn hạn phải giao dịch hàng trăm lần để xác định điểm mạnh và điểm yếu tâm lý cá nhân của mình từ đó có cách xử lý thích hợp.