BONG BÓNG KINH TẾ: ĐỈNH CAO CỦA SỰ MÙ QUÁNG

Khái niệm:

Bong bóng kinh tế là hiện tượng chỉ tình trạng thị trường trong đó giá hàng hóa hoặc tài sản giao dịch tăng đột biến đến một mức giá vô lý hoặc mức giá không bền vững.

Đầu cơ hoa Tulip – Bong bóng kinh điển trong lịch sử kinh tế thế giới

Đầu thế kỷ 17, Amsterdam (Hà Lan) phát triển nhanh chóng và trở thành một trung tâm thương mại quan trọng. Do kinh tế, mức sống phát triển mạnh, nhiều người dân Amsterdam giàu có nhanh chóng và muốn phô bày địa vị của mình bằng cách mua những căn biệt thự to lớn cùng vườn hoa đẹp xung quanh.

Trong khoảng thời gian đó, đặc biệt có một loài hoa rất được ưa chuộng: hoa Tulip. Vì loài hoa này không mọc ở Hà Lan mà chỉ có thể nhập khẩu từ các nước phương Đông, lượng cung rất ít, hoa khan hiếm nên Tulip được coi là một loài hoa lạ và cũng là một loài hoa khó trồng. Loại hoa này nhanh chóng trở thành một xa xỉ phẩm, một biểu tượng cho địa vị. Thậm chí, có một số củ Tulip nhiễm một loại virus có tên “virus ăn hoa Tulip” để có màu sắc sặc sỡ với sọc và ánh hồng trên cánh hoa.

Theo lẽ đó, giá của hoa Tulip bắt đầu tăng ngoạn mục. Chẳng mấy chốc, hoa Tulip trở thành cơn sốt trên khắp đất nước kèm theo sự ra đời của hội chứng hoa Tulip: giá tăng rất cao và khách hàng sẵn lòng trả bất cứ giá nào. Việc mua bán củ hoa tulip trở thành cách đầu cơ điên cuồng vì họ tin là giá loại “cổ phiếu” này sẽ tăng lên trong tương lai.

Giá cả tăng nhanh đến chóng mặt. Cho đến đỉnh điểm, một số củ Tulip hiếm nhất được bán với giá tương đương 100.000 USD ngày nay, gấp 14 lần lương người thợ lành nghề làm trong một năm. Kết cục là, tại một thời điểm nào đó, có nhiều người cùng ngộ ra sự thật rằng giá của những bông hoa này là quá cao. Rất nhiều người cùng chào bán Tulip, giá bị đẩy xuống thấp một cách đáng kinh ngạc và BÙM!, bong bóng vỡ, thị trường rơi vào rối loạn.

Hậu quả của bong bóng kinh tế

Thử tưởng tượng rằng có một quả bóng bay khổng lồ có thể chứa được nhiều người. Ban đầu, quả bóng đó được thả ở độ cao rất thấp – 5 mét, nhiều người không thích bay theo quả bóng vì cảm thấy nó sẽ chẳng bay lên cao được. Nhưng dần dần, quả bóng bay đến độ cao 20 mét, nhiều người đang dè dặt dần dần thay đổi quan điểm của mình. Đến độ cao 30 mét, họ bắt đầu tìm hiểu về quả bóng. Đến độ cao 40 mét, họ vứt bỏ tất cả lý trí của mình để bay theo quả bóng vì sợ nó sẽ bay mất, cao quá tầm với của mình. Đột nhiên, một mảnh vỡ vệ tinh bay vào quả bóng. Quả bóng vỡ tan, những người trong quả bóng rơi xuống mặt đất với cái kết đau đớn.

Hệ quả của bong bóng là vô cùng đáng sợ. Nếu ngã từ độ cao 5 mét, bạn có thể chỉ gãy tay, gãy chân. Độ cao 10 mét, bạn sẽ bị chấn thương nhưng có thể cứu chữa. Ở độ cao 20 mét, thậm chí bạn có thể chết. Vậy khi ngã từ độ cao 50 mét thì hậu quả sẽ ra sao?

Với ví dụ của bong bóng hoa Tulip, các nhà buôn giàu có thời đại ấy bị hạ cấp gần như thành kẻ ăn mày. Nhiều người trong hàng ngũ quý tộc chứng kiến cơ đồ của mình bị phá hủy trong gang tấc mà không thể cứu vãn. Ngay sau đó, chính phủ Hà Lan phải lập ra một hội đồng chịu trách nhiệm dọn sạch đống đổ nát mà “cơn cuồng loạn” Tulip gây ra. Kể cả như vậy, nền kinh tế Hà Lan vẫn chìm sâu trong khủng hoảng kéo dài đến nhiều năm sau đó.

Bài học để đời

“Hãy tham lam khi người khác sợ hãi. Hãy sợ hãi khi người khác tham lam” – Warren Buffett. Bong bóng hoa Tulip là một minh họa sinh động cho nguyên tắc sống còn khi đối mặt với bong bóng. Nếu đủ tỉnh táo để nhận ra rằng mức giá cho một món đồ là quá vô lý, các nhà đầu tư có lẽ sẽ không phải nhận thất bại như vậy. Hãy tin vào trực giác của mình, và chỉ đầu tư vào một lĩnh vực khi thực sự hiểu rõ về nó.

Ví dụ như, trong suốt đợt bùng nổ bong bóng Dotcom ở thập niên những năm 90, Warren Buffet từng từ chối đầu tư vào cổ phiếu công nghệ – thứ đã làm cả phố Wall chao đảo. Buffet thậm chí làm ngơ với Microsoft dù Bill Gate là bạn thân của ông. Kết cục là, bong bóng công nghệ vỡ, những người đã coi Buffet là “cổ hủ”, “không theo kịp thời đại” nay phải nhận kết cục đáng buồn.