MOHNISH PABRAI & THƯƠNG VỤ ĐẦU TƯ CÔNG TY DỊCH VỤ TANG LỄ

Mohnish Pabrai là ai?

Mohnish Pabrai là một doanh nhân, nhà đầu tư người Mỹ gốc Ấn Độ, người được mệnh danh là “Warren Buffet đệ nhị”. Thuộc thế hệ sinh sau đẻ muộn, lại không được đào tạo bài bản về tài chính nhưng Pabrai đã trở thành một nhà đầu tư vô cùng thành công. Ông được xếp vào hàng ngũ những nhà đầu tư giá trị nổi danh thế hệ mới cùng Phil Town, Guy Spier và Seth Klarman. Mohnish Pabrai được biết tới bởi thành tích đầu tư đáng nể với tỷ suất 18.8%/ năm trong thời gian thị trường chứng khoán Hoa Kỳ gặp khó khăn 1999-2008 (tỉ suất sinh lời của thị trường là 01%) và biến 01 triệu đô (1999) tăng trưởng thành 400 triệu đô ngày nay.

Thương vụ đầu tư vào công ty dịch vụ tang lễ

Vào năm 2000, khi đang đọc danh sách những cổ phiếu có chỉ số P/E thấp nhất của Value Line, Mohnish Pabrai vô tình chú ý đến hai cái tên: Service Corp. và Stewart Enterprises, hai cổ phiếu này được liệt vào nhóm có chỉ số P/E thấp nhất vũ trụ trong nhiều tuần liên tiếp. Cả hai doanh nghiệp đều kinh doanh nhà tang lễ, hoạt động và vận hành đơn giản lại đang rơi vào khó khăn. Các doanh nghiệp này miệt mài thu mua các doanh nghiệp quy mô nhỏ hơn với số lượng lớn, kéo theo nợ nần chồng chất. Phố Wall dần mất niềm tin vào các công ty đó, kéo theo giá cổ phiếu tụt dốc không phanh. Đây chính là một case study điển hình của đầu tư Dhandho: mua cổ phiếu rủi ro thấp nhưng bất định. Mohnish Pabrai đã bỏ thời gian đào sâu và quyết định đầu tư vào một trong hai cổ phiếu này. Tại sao ông lại có quyết định liều lĩnh như vậy?

Vào giữa những năm 1990, tờ Chicago Tribune khai thác bài viết về tỷ lệ thất bại của các doanh nghiệp theo ngành, trong đó đặc biệt lưu tâm vào bảng liệt kê tỷ lệ thất bại của doanh nghiệp theo mã phân loại công nghiệp theo tiêu chuẩn SIC (standard industrial classification). Điều bất ngờ là tỷ lệ thất bại thấp nhất trong số các ngành kinh doanh là nhà tang lễ. Monish Pabrai cho rằng đây là một điều hoàn toàn hợp lý, bởi:

– Năng lực trả giá của người mua: Các gia đình luôn muốn nghi thức cuối cùng cho người thân được đàng hoàng. Vì vậy, họ không kì kèo trả giá mà thường theo nếp truyền thống và sử dụng dịch vụ cùng một nhà tang lễ, như dòng họ đã từng trong quá khứ.

– Rào cản gia nhập ngành: Không một thanh thiếu niên nào thiết tha làm trùm trong lĩnh vực tang lễ. Bản chất u sầu của hoạt động kinh doanh cũng làm lớp khởi nghiệp mới nhỏ giọt.

– Sản phẩm thay thế: Như Warren Buffett đã tuyên bố gãy gọn, các ngành công nghiệp thay đổi nhanh chóng là điềm gở cho nhà đầu tư. Lựa chọn của hầu hết chúng ta đối với nghi thức cuối cùng tương đối thành hình và chậm thay đổi hàng trăm năm qua. Ngay cả khi hỏa táng ngày càng được ưa chuộng, các doanh nghiệp hiện thời vẫn có thể thích ứng và dễ dàng chuyển mình.

– Dân số Hoa Kỳ tiếp tục tăng trưởng và dự kiến sẽ tiếp tục gia tăng trong những thập kỷ tiếp theo, dẫn đến dòng doanh thu (revenue stream) tăng lên trong nhiều năm tới.

– Nếu như tuổi thọ tăng lên khiến cho doanh thu ngắn hạn trở nên ảm đạm, thì doanh thu từ khách hàng muốn lên kế hoạch tang lễ (pre-need) cho mình lại làm đối trọng cho xu hướng này. Số lên kế hoạch cho tang lễ chiếm khoảng 25% tổng doanh thu của nhiều công ty khai thác dịch vụ. Hẳn là bạn sẽ muốn lập một doanh nghiệp mà khách hàng sẵn sàng thanh toán ngay hôm nay, mặc dù đến 40 năm sau bạn mới phải cung cấp dịch vụ phải không?

Với những đặc tính này, nhà tang lễ theo lý nên giao dịch với mức phí rất cao (tỷ lệ P/E đạt hai con số) và dòng tiền của họ chắc chắn lớn. Tuy nhiên, cổ phiếu này lại chỉ có mức P/E rất thấp, P/B cũng chỉ ở mức ½ giá trị thật. Bởi vậy, hoạt động kinh doanh với lớp áo chống đạn này đã bị phố Wall vứt xó.

Sau khi phân tích rủi ro và dự đoán các trường hợp có thể xảy ra, Pabrai Funds đầu tư 10% tài sản của mình vào Stewart Enterprises với giá dưới 02 đô la/cổ phiếu vào quý III và quý IV năm 2000 với mục đích giải ngân trên 04 đô la/cổ phiếu trong vòng hai năm. Pabrai cùng các cộng sự đã giúp đỡ công ty cải tổ hoạt động kinh doanh và trả nợ. Vào tháng 03 năm 2001, Stewart đã thanh toán khoản nợ hơn 50 triệu đô la trong khi giữ vững dòng tiền mạnh. Vài tuần sau đó, giá cổ phiếu của Stewart tăng hơn 04 đô la/cổ phiếu. Sau đó, nhờ doanh số bán hàng tột bực của Stewart, cổ phiếu tăng lên 08 đô la/cổ phiếu và giao dịch trong tầm 06 đô la – 08 đô la/cổ phiếu trong một thời gian.

Đây chính là một phi vụ kinh điển trong phương pháp đầu tư của Mohnish Pabrai: Tìm những cổ phiếu rủi ro thấp nhưng bất định, tận dụng sự vô lí của thị trường để thu được lợi nhuận cao.